Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

Ian Williams BVSc MRCVS

Τεχνικός Σύμβουλος Probiotics International Ltd.

 

Τα προβιοτικά έχουν οριστεί ως «ζωντανοί μικροοργανισμοί οι οποίοι, όταν χορηγηθούν σε επαρκείς ποσότητες, επιφέρουν όφελος στην υγεία του ξενιστή»¹. Η ιδέα χρήσης των προβιοτικών δεν είναι νέα, και, για την ακρίβεια, ξεκίνησε στις αρχές του προηγούμενου αιώνα όταν ο Metchnikoff επισήμανε τα πιθανά οφέλη από την κατανάλωση προϊόντων γαλακτικής ζύμωσης. Αναγνώρισε την πιθανότητα τροποποίησης της μικροχλωρίδας στο σώμα μας με την αντικατάσταση των παθογόνων μικροβίων από άλλα, χρήσιμα². Το 1906 ο Tissier³ σημείωσε επίσης πως η χορήγηση προβιοτικών βακτηρίων προστάτευε από την πιθανότητα εμφάνισης διάρροιας στα παιδιά.

Κατά την προηγούμενη δεκαετία, υπήρξε αυξημένο ενδιαφέρον για τη χρήση των προβιοτικών σε διάφορες παιδιατρικές παθήσεις. Οι κύριες γαστρεντερικές παθήσεις για τις οποίες έχουν χρησιμοποιηθεί τα προβιοτικά σε παιδιά περιλαμβάνουν τη διάρροια που σχετίζεται με αντιβιοτικά, τη λοιμώδη (ιογενή και βακτηριακή) διάρροια και τη νεκρωτική εντεροκολίτιδα. Τα προβιοτικά έχουν επίσης χρησιμοποιηθεί και για αρκετές διαταραχές πέρα από τις γαστρεντερικές, συμπεριλαμβανομένης της ατοπικής δερματίτιδας και των επαναλαμβανόμενων λοιμώξεων του ουροποιητικού συστήματος.

Η εντερική μικροχλωρίδα

Το ανθρώπινο έμβρυο έχει ένα στείρο γαστρεντερικό σύστημα κατά τη γέννηση. Μετά τη γέννηση, το νεογνό εκτίθεται σε διάφορους μικροοργανισμούς, οι οποίοι αρχίζουν να αποικίζουν τα έντερα. Τα βακτήρια αυτά μπορεί να προέρχονται από την γεννητική δίοδο κατά τη διάρκεια του τοκετού, από την επαφή με άλλους ανθρώπους καθώς το βρέφος μεγαλώνει, αλλά και από το περιβάλλον. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες⁴˒⁵ που μπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη της φυσιολογικής εντερικής μικροχλωρίδας ενός βρέφους, μεταξύ των οποίων:

Εξωγενείς παράγοντες Ενδογενείς παράγοντες
Διάρκεια κυοφορίας Υποκείμενη υγεία νεογέννητου
Είδος τοκετού (κολπικός ή καισαρική τομή) Ανοσολογική κατάσταση
Διατροφικές πηγές (μπιμπερό ή μητρικός θηλασμός) Χρόνος γαστρεντερικής διέλευσης
Διατροφικές προσλήψεις της μητέρας Γαστρεντερικό pH
Item #5 Description
Χρήση προβιοτικών από τη μητέρα Άγχος

 

Συχνά υπάρχει ένα προβλέψιμο σχέδιο στον τρόπο που αποικίζεται το γαστρεντερικό σύστημα ενός υγιούς βρέφους⁶. Τα πρόωρα βρέφη αναπτύσσουν έναν διαφορετικό τρόπο αποικισμού του εντέρου τους και γενικά αποκτούν αργότερα τα είδη Lactobacillus⁷, όπως επίσης είναι και πιο δεκτικά στον αποικισμό του γαστρεντερικού τους από παθογόνα μικρόβια. Είναι επίσης πιθανό τα βρέφη που γεννιούνται με καισαρική τομή να ολοκληρώνουν με κάποια καθυστέρηση τον αποικισμό του εντέρου τους, μιας και δεν εκτίθενται στη μικροχλωρίδα της μητέρας, εφόσον δεν διασχίζουν τη γεννητική δίοδο.

Η διατροφική πηγή μπορεί επίσης να επηρεάσει τη μικροβιακή ισορροπία του βρέφους: τα βρέφη που θρέφονται με φόρμουλα γάλακτος έχουν γενικά υψηλότερες συγκεντρώσεις των ειδών Enterobacter αρχικά, ενώ τα βρέφη που θηλάζουν έχουν υψηλότερες συγκεντρώσεις των ειδών Bifidobacterium⁸. Υπάρχουν πλέον διαθέσιμες σε πολλές χώρες φόρμουλες γάλακτος για βρέφη που περιέχουν προβιοτικά, γεγονός που αντικατοπτρίζει την προσέγγιση υπέρ της διαχείρισης της μικροβιακής ισορροπίας.

Τα δύο πιο απαραίτητα είδη Bifidobacteria είναι τα Bifidobacterium bifidum και Bifidobacterium infantis. Ενώ και τα δύο είναι καθοριστικής σημασίας για την ανθρώπινη υγεία, το B. Infantis είναι το μόνο είδος, όλα τα στελέχη του οποίου είναι εξειδικευμένα για τα νεογνά. Επιπροσθέτως, η πλειοψηφία της καλλιεργήσιμης μικροχλωρίδας στο παχύ έντερο των βρεφών που θηλάζουν ανήκει στα bifidobacteria.

Χρήσεις των προβιοτικών στα παιδιά: Το γαστρεντερικό σύστημα

Τα προβιοτικά έχουν χρησιμοποιηθεί σε αρκετές γαστρεντερικές παθήσεις. Τα μη-παθογόνα βακτήρια του γαλακτικού οξέος (δηλαδή τα Gram-θετικά βακτήρια που παράγουν γαλακτικό οξύ) είναι τα ευρύτερα χρησιμοποιούμενα προβιοτικά, με τις περισσότερες έρευνες να έχουν διεξαχθεί με αντικείμενο τα είδη Lactobacillus spp. και Bifidobacterium spp.

Λοιμώδης διάρροια:

Η χρήση των προβιοτικών σε παιδιά με λοιμώδη διάρροια αποτελεί πρωταρχικό πεδίο έρευνας. Οι λοιμώδεις γαστρεντερικές διαταραχές μπορεί να έχουν εξίσου ιογενή και βακτηριακά αίτια.

Οι ιοί μπορούν να αποτελέσουν την αιτία οξείας διάρροιας στα παιδιά και υπάρχουν αρκετές έρευνες που ασχολούνται με αυτήν τη χρήση των προβιοτικών σε ομάδες που υποφέρουν από τέτοιες ιογενείς λοιμώξεις. Τα είδη προβιοτικών που χρησιμοποιήθηκαν σε αυτές τις έρευνες περιλαμβάνουν τα Lactobacillus casei ssp. rhamnosus, Lactobacillus reuteri, Lactobacillus acidophilus και ένα προϊόν που αποτελεί συνδυασμό των  Streptococcus thermophilus, L. acidophilus και Lactobacillus bulgaricus⁹. Η χρήση προβιοτικών οδήγησε σε μειωμένη ένταση και διάρκεια της διάρροιας όταν χορηγήθηκαν μόνα τους ή σε συνδυασμό με θεραπεία ενυδάτωσης από το στόμα. Τα προβιοτικά έδειξαν επίσης να μειώνουν την διάρκεια της διάρροιας στα παιδιά με λοιμώξεις από ροταϊούς¹⁰.

Διάρροια σχετιζόμενη με αντιβιοτικά:

Τα προβιοτικά μπορούν επίσης να βελτιώσουν τα συμπτώματα της διάρροιας που σχετίζεται με αντιβιοτικά (ΔΣΑ). Στα παιδιά που ασθενούν οι βακτηριακές λοιμώξεις είναι σχετικά συνηθισμένες (στις λοιμώξεις περιλαμβάνονται η μέση ωτίτιδα και η παραρρινοκολπίτιδα, γνωστή και ως ιγμορίτιδα) και συχνά συνταγογραφείται αντιβιοτική αγωγή. Η χρήση των αντιβιοτικών στα παιδιά αποτελεί πιθανότατα τον υπ’αριθμόν ένα παράγοντα μεταβολής της εντερικής μικροχλωρίδας τους, με τα αντιβιοτικά ευρέος φάσματος να έχουν ιδιαίτερο μερίδιο ευθύνης. Γι’ αυτό το λόγο η ΔΣΑ αποτελεί συνηθισμένο πρόβλημα. Κατά την διάρκεια αντιβιοτικής αγωγής, συχνά η ΔΣΑ εκδηλώνεται με αυξημένη συχνότητα και χαλαρότερη σύσταση των κοπράνων. Έχουν παρατηρηθεί θετικές επιδράσεις της χρήσης L. casei ssp. Rhamnosus σε παιδιά με ΔΣΑ. Σε μία διπλή-τυφλή κλινική δοκιμή¹¹, ανάμεσα σε 119 παιδιά (μέσου όρου ηλικίας 4.5 ετών) σημειώθηκαν σημαντικά λιγότερα περιστατικά διάρροιας με τη λήψη προβιοτικού (5%) σε σύγκριση με την απουσία λήψης του(16%). Σε άλλη έρευνα, το ίδιο προβιοτικό έδειξε να μειώνει σημαντικά τη συχνότητα των κοπράνων και να αυξάνει τη συνεκτικότητά τους στα παιδιά¹².

Το ανοσοποιητικό σύστημα

Υπάρχουν επίσης δημοσιευμένες έρευνες που εξετάζουν την επίδραση των προβιοτικών στο ενδογενές ανοσοποιητικό σύστημα των παιδιών. Αυτή ακριβώς η ανοσορυθμιστική επίδραση που πιθανότατα ασκούν τα προβιοτικά στον οργανισμό των παιδιών, είναι που οδήγησε στη χρήση τους για τη θεραπεία ατοπικών διαταραχών του δέρματος, όπως το έκζεμα. Μελέτες σε βρέφη με έκζεμα έδειξαν ότι, όταν χρησιμοποιηθούν προβιοτικά, παρατηρείται τόσο μείωση στη σοβαρότητα του εκζέματος, όσο και μείωση στα γαστρεντερικά συμπτώματα¹³. Έχουν επίσης δημοσιευθεί και άλλες, αντιφατικές έρευνες, οι οποίες αναφέρουν ότι τα συμπληρώματα προβιοτικών δεν μείωσαν τις επιπτώσεις (συχνότητα, ένταση) του εκζέματος¹⁴. Μία πρόσφατη μετα-ανάλυση¹⁵ καταλήγει στο ότι τα προβιοτικά φαίνονται να είναι πιο αποτελεσματικά στην πρόληψη της ατοπικής δερματίτιδας σε σχέση με τη θεραπεία της. Χρειάζεται περισσότερη έρευνα σε αυτό το πεδίο, προτού να είμαστε σε θέση να συστήσουμε τη χρήση προβιοτικών για την αντιμετώπιση της ατοπικής δερματίτιδας.

Άλλες μελέτες έχουν προσδιορίσει αύξηση στην ανταπόκριση των αντισωμάτων στα εμβόλια, όταν έχουν χορηγηθεί στα παιδιά προβιοτικά. Στην Φινλανδία παρατηρήθηκε αυξημένη ανταπόκριση στο εμβόλιο του ροταϊού σε παιδιά που είχε χορηγηθεί  L. casei ssp. rhamnosus¹⁶.

Άλλες εφαρμογές

Νεκρωτική Εντεροκολίτιδα:

Υπάρχει η αντίληψη ότι παραλλαγές στον αποικισμό του εντέρου όπως αυτές που παρατηρούνται στα πρόωρα βρέφη, μπορεί να συμβάλλουν στην ανάπτυξη νεκρωτικής εντεροκολίτιδας. Τα L. acidophilus and B. Infantis έχουν δείξει να μειώνουν τη συχνότητα αυτών των περιστατικών στα νεογνά¹⁷˒¹⁸. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η ευεργετική αυτή επίδραση των προβιοτικών στα νεογνά με νεκρωτική εντεροκολίτιδα οφείλεται σε μεταβολή που προκαλούν στην ενεργοποίηση της αλληλουχίας των αντιδράσεων σχηματισμού φλεγμονής.

Αν και η χρήση των προβιοτικών σε αυτόν τον τομέα φαίνεται να είναι πολλά υποσχόμενη, χρειάζονται περισσότερες έρευνες, προκειμένου να επιβεβαιωθούν αυτά τα ευρήματα.

Ουρογεννητικές Λοιμώξεις:

Τα προβιοτικά βακτήρια είναι ικανά να αποικίσουν εξίσου τον ουρογεννητικό σωλήνα και το έντερο. Υπάρχουν μερικές αναφορές χρήσης των προβιοτικών σε παιδιά για την πρόληψη του αποικισμού του ουροποιητικού συστήματος από παθογόνους μικροοργανισμούς¹⁹.

Συμπέρασμα

Η χρήση των προβιοτικών στα παιδιά έχει αποτελέσει πεδίο αυξανόμενου ενδιαφέροντος κατά την τελευταία δεκαετία. Η πιο καλά καταγεγραμμένη χρήση τους είναι για τη θεραπεία και πρόληψη της λοιμώδους διάρροιας και της διάρροιας που σχετίζεται με τη χρήση αντιβιοτικών. Η χρήση των προβιοτικών σε ουρογεννητικές και ατοπικές ασθένειες απαιτεί περαιτέρω έρευνα, αλλά με βάση τα υπάρχοντα στοιχεία πρόκειται για πολλά υποσχόμενες χρήσεις τους στο μέλλον.

Βιβλιογραφικές αναφορές

  1. Food and Agriculture Organisation of the United Nations (FAO) and World Health Organisation (WHO). Health and nutritional properties of probiotics in food including powder milk with live bacteria. FAO and WHO Joint and Expert Committee Report. 2001.
  2. Metchnikoff E. 1908. The prolongation of life. Putnam and Sons, New York.
  3. Tissier H. 1906. Tritement des infections intestinales par la methode de translormation de la flore bacterienne de l’intestin. C R Soc Biol. 60: 359-361.
  4. Kopp-Hoolihan L. 2001. Prophylactic and therapeutic uses of probiotics: A review. Journal of the American Dietetic Association. 101: 229-238.
  5. Mackie RI, Sghir A, Gaskins HR. 1999. Developmental microbial ecology of the neonatal gastrointestinal tract. American Journal of Clinical Nutr. 69: 1035-1045.
  6. Harmsen HJ, Wildeboer-Veloo AC, Raangs GC, Wagendorp AA, Kliyn N, Bindels JG, Welling GW. 2000. Analysis of intestinal flora development in breast-fed and formula-fed infants by using molecular identification & detection methods. J. Pediatr Gastroenterol Nutr. 30: 61-67. 7. Hall MA, Cole CB, Smith SL, Fuller R, Rolles CJ. 1990. Factors influencing the presence of faecal lactobacilli in early infancy. Arch Dis Child. 65: 185-8.
  7. Dai D and Walker WA. 1999. Protective nutrients and bacterial colonization of the immature human gut. Advances in Pediatrics. 46: 353-382.
  8. Szajewska H and Mrukowicz JZ. 2001. Probiotics in the treatment and prevention of acute infectious diarrhea in infants and children: A systematic review of published randomized, double-blind, placebo-controlled trials. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 33(2): 17-25.
  9. Guarino A, Canani R, Spagnuolo M, Albano F, Di Benedetto L. 1997. Oral bacterial therapy reduces the duration of symptoms and of viral excretion in children with mild diarrhoea. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 25: 516–19.
  10. Arvola T, Laiho K, Torkkeli S, Mykkanen H, Salminen S, Maunula L, Isolauri E. 1999Prophylactic Lactobacillus GG reduces antibiotic-associated diarrhea in children with respiratory infections: A randomized study. Pediatrics. 104(5): e64.
  11. Vanderhoof JA, Whitney DB, Antonson DL, Hanner TL, Lupo JV, Young RJ. 1999. Lactobacillus GG in the prevention of antibiotic-associated diarrhea in children. J. Pediatr. 135(5): 564-568.
  12. Isolauri E, Arvola T, Sutas Y, Moilanen E, Salminen S. 2000. Probiotics in the management of atopic eczema. Clinical and Experimental Allergy. 30: 1604-1610.
  13. Kopp M, Hennemuth I, Heinzmann A, Urbanek R. 2008. Randomized, double-blind, placebo-controlled trial of probiotics for primary prevention: No clinical effects of Lactobacillus GG supplementation. Pediatrics. 121: 850-856.
  14. Lee J, Seto D, Bielory L. 2008. Meta-analysis of clinical trials of probiotics for prevention & treatment of pediatric atopic dermatitis. J of Allergy & Clinical Immunology. 121: 116-121. 16. Isolauri E, Joensuu J, Suomalainen H, Luomala M, Vesikari T. 1995. Improved immunologenicity of oral D x RRV reassortant rotavirus vaccine by Lactobacillus casei GG. Vaccine. 13: 310-312.
  15. Hoyos AB. 1999. Reduced incidence of necrotizing enterocolitis associated with enteral administration of Lactobacillus acidophilus and Bifidobacterium infantis to neonates in an intensive care unit. International Journal of Infectious Diseases. 3: 197-202.
  16. Lin HC, Su BH, Chen AC, Lin TW, Tsai CH, Yeh TF, Oh W. 2005. Oral probiotics reduce the incidence & severity of necrotizing enterocolitis in very low birth weight infants. Pediatrics. 115: 1-4.
  17. Gerasimov SV. 2004. Probiotic prophylaxis in pediatric recurrent urinary tract infections. Clin Pediatr. 43: 95-98.