ΠΡΟΒΙΟΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΒΙΟΤΙΚΑ. ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΧΟΡΗΓΟΥΝΤΑΙ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ;

AILEEN GREEN BSC (HONS) MPHIL

Διευθύντρια Έρευνας, Ανάπτυξης και Ποιότητας Probiotics International Ltd.

Υπάρχουν περισσότερα από 500 διαφορετικά είδη μικροοργανισμών που βρίσκονται στο γαστρεντερικό σύστημα¹. Όταν χορηγούνται αντιβιοτικά, ένα ποσοστό των ενδημικών, ωφέλιμων μικροοργανισμών του εντέρου  διαταράσσεται. Η επακόλουθη μείωση του αποικισμού τους και της αντίστασης στις ασθένειες εκδηλώνεται με αυξημένη τρωτότητα στον αποικισμό του εντέρου από παθογόνα βακτήρια, η οποία οδηγεί σε δυσβίωση και συχνά σε αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης εντερικής λοίμωξης, με κύριο σύμπτωμα τη διάρροια.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει τη Διάρροια Σχετιζόμενη με Αντιβιοτικά (ΔΣΑ) ως τρεις ή περισσότερες αφύσικα χαλαρής σύστασης κενώσεις, που λαμβάνουν χώρα εντός 24 ωρών κατά την περίοδο μιας αντιβιοτικής θεραπείας. Τα αντιβιοτικά που καταπολεμούν αναερόβια μικρόβια, όπως οι αμινοπενικιλλίνες, οι κεφαλοσπορίνες και οι κλινδαμυκίνες, αποτελούν τα πλέον συσχετιζόμενα με τη διάρροια². 20% των ανθρώπων που λαμβάνουν αντιβιοτική αγωγή υποφέρουν από διάρροια. Εκτός από το ότι πρόκειται για δυσάρεστη παερενέργεια, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να οδηγήσει σε χρόνια ή επίμονη διάρροια. Υπολογίζεται ότι το 25% των περιστατικών ΔΣΑ προκαλούνται από το Clostridium difficile. Η μόλυνση με αυτό το παθογόνο μπορεί να οδηγήσει σε κολίτιδα και αποτελεί συνηθισμένη επιπλοκή της αντιβιοτικής θεραπείας, η οποία γίνεται όλο και πιο διαδεδομένη σε νοσοκομειακούς ασθενείς, ιδίως μεγαλύτερης ηλικίας.

Η συχνότητα της διάρροιας σε παιδιά που λαμβάνουν αντιβιοτικά ευρέος φάσματος αναφέρεται εντός του εύρους 11-40%³. Τα νεότερα παιδιά (ηλικίας κάτω των 3 ετών) είναι πιο ευάλωτα στις κλινικές συνέπειες της λοιμώδους διάρροιας και πιθανότατα έχουν το μεγαλύτερο περιθώριο να ωφεληθούν από τη θεραπεία με προβιοτικά.

Τα προβιοτικά, ευρύτερα γνωστά ως ωφέλιμα βακτήρια και μαγιά (βακτήρια ζύμωσης), βοηθούν στην αποκατάσταση των φυσιολογικών επιπέδων του πληθυσμού των ωφέλιμων μικροοργανισμών στο γαστρεντερικό (ΓΕ) σύστημα. Αυτή είναι μία από τις κύριες ενδείξεις για τη χρήση τους, στην ιατρική τόσο των ανθρώπων όσο και των ζώων. Αν και η αποκατάσταση της εντερικής μικροχλωρίδας μετά το τέλος της αντιβιοτικής αγωγής αποτελεί προφανές πεδίο χρήσης των προβιοτικών, υπάρχουν επίσης επιστημονικά δεδομένα για τη χορήγησή τους και κατά τη διάρκεια μίας αντιβιοτικής αγωγής.

Σε πρόσφατες έρευνες σε ανθρώπους, μελετήθηκε ο ρόλος των προβιοτικών στην υποβοήθηση της διαχείρισης των διαφόρων λοιμώξεων από τα αντιβιοτικά (για παράδειγμα λοιμώξεων από το C. Difficile) και επίσης στην πρόληψη της ΔΣΑ⁴⁻⁸.

Μελετήθηκαν οι μηχανισμοί δράσης και ένας από αυτούς πιστεύεται ότι είναι η ανάμειξη των προβιοτικών βακτηρίων στη διαδικασία εισβολής και προσκόλλησης των παθογόνων⁹. Εκτός του ότι σταματούν τα παθογόνα βακτήρια από το να μολύνουν ήδη εκτεθειμένα κύτταρα, τα προβιοτικά βακτήρια ενδέχεται να βοηθούν στην προστασία του εντερικού επιθηλίου από περαιτέρω εισβολές. Το Lactobacillus rhamnosus έχει επιδείξει ευεργετικές ιδιότητες στην εντερική ανοσία, αυξάνοντας τον αριθμό των κυττάρων που εκκρίνουν ανοσογλοβουλίνες στον εντερικό βλεννογόνο και διεγείροντας την τοπική απελευθέρωση ιντερφερόνης¹⁰. Το L. Rhamnosus έχει επίσης αποδειχθεί ότι παράγει μία αντιμικροβιακή ουσία η οποία αναστέλλει την ανάπτυξη των Escherichia coli, Streptococci spp, C. difficile, Bacteroides fragilis και Salmonella spp¹¹.

Συνοψίζοντας, έχουν καταγραφεί οι ακόλουθοι μηχανισμοί δράσης των προβιοτικών:

Ανοσοπροσαρμογή

  • Αύξηση του αριθμού των κυττάρων του εντερικού επιθηλίου που εκκρίνουν ανοσογλοβουλίνες
  • Διευκόλυνση της μεταφοράς αντιγόνων σε υποκείμενα λεμφικά κύτταρα, διασφαλίζοντας γρηγορότερη ανοσολογική αντίδραση στα παθογόνα βακτήρια

 

Αντιβακτηριακή δράση

  • Παραγωγή αντιβακτηριακών ουσιών (όπως οι βακτηριοκίνες)
  • Δράση κατά κοινών παθογόνων συμπεριλαμβανομένων των E. coli, C. difficile και Salmonella spp.

 

Ανταγωνιστικός αποκλεισμός

  • Καλή προσκόλληση στο εντερικό τοίχωμα, η οποία αποτρέπει τη δέσμευση των παθογόνων
  • Αποικισμός του εντέρου από ωφέλιμα βακτήρια

 

Η επιστημονική ομάδα Johnston και συνεργάτες³ εκπόνησε ανασκόπηση των τυχαιοποιημένων, ελεγχόμενων κλινικών δοκιμών (RCTs) σχετικά με τη χρήση προβιοτικών σε παιδιά που λάμβαναν αντιβιοτική αγωγή. Τα προβιοτικά συγχορηγήθηκαν με τα αντιβιοτικά και η ανασκόπηση εξέταζε το αν τα προβιοτικά εμπόδιζαν την ανάπτυξη ΔΣΑ. Ταυτοποιήθηκαν δέκα κλινικές μελέτες, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά 1986 παιδιά. 6 από τις 10 έρευνες χρησιμοποίησαν προβιοτικά βακτήρια του γαλακτικού οξέος. Η ανασκόπηση κατέδειξε μία μέση μείωση του κινδύνου ανάπτυξης ΔΣΑ της τάξεως του 51% (έναντι του placebo).

Τα προβιοτικά φαίνεται να εμποδίζουν την μόλυνση από το  C. Difficile μετά την χρήση προβιοτικών. Το στέλεχος L. Rhamnosus έχει χρησιμοποιηθεί στην πρόληψη των υποτροπών περιστατικών ΔΣΑ  που οφείλονται στο C.Difficile. Σε κλινική δοκιμή, χορηγήθηκε σε ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας που λάμβαναν αντιβιοτικά είτε placebo είτε προβιοτικό μείγμα που περιείχε  Lactobacillus και Bifidobacterium¹². Αναλύθηκαν δείγματα κοπράνων από όλους τους ασθενείς για την ανίχνευση τοξινών του C.Difficile, τα οποία ταυτοποιήθηκαν στο 78% της ομάδας ελέγχου και στο 46% της ομάδας που λάμβανε προβιοτικά. Αυτό σημαίνει ότι το προβιοτικό μείωνε τον αριθμό των παθογόνων και την παραγωγή τοξινών. Είναι αυτές ακριβώς οι τοξίνες που προκαλούν φλεγμονή στο έντερο, η οποία οδηγεί σε κολίτιδα.

Αξίζει επίσης να θυμόμαστε ότι για αρκετές διαταραχές του ΓΕ συστήματος, το ανοσοποιητικό σύστημα διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην παθογένεσή τους, όπως και η εντερική μικροχλωρίδα. Στην πραγματικότητα η σημασία της ανοσοποιητικής λειτουργίας του ΓΕ συστήματος γίνεται πιο εμφανής όταν αναλογιστούμε ότι το 70% των ανοσοποιητικών κυττάρων του σώματός μας κατοικούν στο έντερο.

Συμπέρασμα

Η χρήση των προβιοτικών σε συνδυασμό με τα αντιβιοτικά μειώνει τις επιπτώσεις της δυσβίωσης που προκαλείται από τα τελευταία, και μεγιστοποιεί τα οφέλη που αποδίδουν τα προβιοτικά απευθείας στο έντερο σε σχέση με τον ανταγωνιστικό αποκλεισμό και την ανοσολογική διέγερση. Συστήνεται, ωστόσο, να εναλλάσσεται η χορήγηση αντιβιοτικών και προβιοτικών, έτσι ώστε το προβιοτικό να χορηγείται τουλάχιστον τρεις ώρες μετά τη δόση του αντιβιοτικού, όταν είναι εφικτό, αλλιώς το αντιβιοτικό ενδέχεται να μειώσει την αποτελεσματικότητα των προβιοτικών μικροοργανισμών. Είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι το αντίστροφο δεν ισχύει: τα προβιοτικά δεν θα προκαλέσουν μείωση της δόσης ή της αποτελεσματικότητας του αντιβιοτικού. Θα είναι επίσης ωφέλιμο το προβιοτικό να λαμβάνεται για τουλάχιστον μία επιπλέον εβδομάδα μετά την ολοκλήρωση της αντιβιοτικής θεραπείας.

Λεζάντα: Ενώ το αντιμικροβιακό φάσμα πολλών αντιβιοτικών σημαίνει ότι είναι συμβατά με τα προβιοτικά Protexin®, συστήνεται η εναλλαγή της λήψης τους, ώστε το προβιοτικό να λαμβάνεται 3 ώρες μετά το αντιβιοτικό.

Βιβλιογραφικές αναφορές

  1. Isolauri E, Salminen S. 2005. Probiotics, gut inflammation and barrier function. Gastroenterol Clin North Am. 34: 437-450.
  2. Van Niel CW, Feudtner C, Garrison MM, Dimitri A. 2002. Lactobacillus Therapy for acute Infectious Diarrhoea in Children: A Meta-analysis. Pediatrics. 109(4): 678-684.
  3. Johnston BC, Supina AL, Ospina M, Vohra S. 2007 Probiotics for the prevention of paediatric antibiotic-associated diarrhoea (Review) Cochrane Database of Systematic Reviews Apr 18:(2):CD004827.
  4. Reid G. 2006. Probiotics to prevent the need for, and augment the use of, antibiotics. Can J Infect Dis Med Microbiol. 17(5): 291-295.
  5. Doron SI , Hibberd PL, Gorbach SL. 2008. Probiotics for Prevention of Antibiotic associated Diarrhea. J Clin Gastroenterol. 42(s2): 58-63.
  6. Senok AC, Rotimi VO. 2008. The management of Clostridium difficile infection: antibiotics, probiotics and other strategies. J Chemother. 20(1): 5-13.
  7. Koning CJ, Jonkers DM, Stobberingh EE, Mulder L, Rombouts FM, Stockbrügger RW. 2008. The effect of a multispecies probiotic on the intestinal microbiota and bowel movements in healthy volunteers taking the antibiotic amoxycillin. Am J Gastroenterol. 103(1): 178-89.
  8. Hickson M, D’Souza AL, Muthu N, Rogers TR, Want S, Rajkumar C, Bulpitt CJ. 2007. Use of probiotic Lactobacillus preparation to prevent diarrhoea associated with antibiotics: randomised double blind placebo controlled trial. BMJ. 14;335(7610): 80.
  9. Resta-Lenert S and Barrett KE. 2003. Live probiotics protect intestinal epithelial cells from the effects of infection with enteroinvasive Escherichia coli (EIEC). Gut. 52(7): 988-97.
  10. Benno Y, Yoshimi HE, Fang, Hosoda, Masataka, Hashimoto, Hideo, Kojima, Tsutom U, Yamazaki, Kazuyuki, Hisakazu, Mykkanen, Hannu, Salminen. 1996. Effects of Lactobacillus GG yoghurt on human intestinal micro-ecology in Japanese subjects. Nutr Today. 31(6 suppl): 9-11S.
  11. Gorbach SL. 1996. The discovery of Lactobacillus GG. Nutr Today. 31(6 suppl): 2-4S
  12. Plummer S, Weaver MA, Harris JC, Dee P, Hunter J. 2004. Clostridium difficile pilot study: effects of probiotic supplementation on the incidence of C. difficile diarrhoea. Int Microbiol. 7(1): 59-62.

 

Σχετικά με την συγγραφέα

Aileen Green BSc (Hons) Mphil

Η Aileen έχει σπουδάσει Επιστήμη των Ζώων στο University of Wales, Aberystwyth παίρνοντας το πτυχίο της το 1996 και κατόπιν ολοκλήρωσε μεταπτυχιακό κύκλο σπουδών πάνω στην μελέτη των οφελών των προβιοτικών στην ορνιθοτροφία στο University of Liverpool, ενώ εργαζόταν στην βιομηχανία ως διατροφολόγος. Η Aileen προσχώρησε στην  Probiotics International Ltd το 2000, αρχικά στην θέση του Τεχνικού Μάνατζερ πριν προαχθεί σε Τεχνική Διευθύντρια το 2003. Αυτή τη στιγμή διατελεί Διεθύντρια Έρευνας, Ανάπτυξης και Ποιότητας.