ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΥΕΡΕΘΙΣΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ – ΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ ΣΑΣ, ΚΑΤΑΝΟΗΣΤΕ ΤΗΝ ΑΣΘΕΝΕΙΑ.

ΑΥΤΟ ΤΟ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ ΔΡ. NICK READ, ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΓΙΑ ΤΟ IBS – ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΥΕΡΕΘΙΣΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ (ΣΕΕ), ΕΞΕΤΑΖΕΙ ΤΟ ΣΕΕ ΚΑΙ ΜΑΣ ΔΙΝΕΙ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΟΣΟΥΣ ΠΟΛΛΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ

Το άρθρο αυτό καλύπτει:

biokult-bullet Τι είναι το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου;

biokult-bullet Το ευαίσθητο έντερο

biokult-bullet Υπάρχει λοίμωξη;

biokult-bullet Άλλες αιτίες

biokult-bullet Θεραπεία

biokult-bullet Αυτοφροντίδα

Τι είναι το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου(ΣΕΕ);

Το ΣΕΕ αποτελεί ακόμη ένα αίνιγμα. Δεν υπάρχει καμία παθολογία, κανένα προφανές αίτιο και καμία οριστική θεραπεία. Πρόκειται για μία ιατρικά ανεξήγητη πάθηση όπως το Σύνδρομο Χρόνιας Κόπωσης, η Λειτουργική Δυσπεψία, το Σύνδρομο Ινομυαλγίας, ο Θωρακικός Πόνος Μη Καρδιολογικής Αιτιολογίας ή η Ευερέθιστη Κύστη, στη λίστα των οποίων έρχεται να προστεθεί.  Το ΣΕΕ καθορίστηκε ως πάθηση από την Επιτροπή της Ρώμης, η οποία έχει συνεδριάσει αρκετές φορές κατά τα τελευταία 20 χρόνια για να θέσει και να βελτιώσει τα διαγνωστικά κριτήρια.

Κατά συνέπεια, το ΣΕΕ αναγνωρίζεται ως χρόνιο κοιλιακό ενόχλημα, που περιλαμβάνει συχνά επεισόδια ανεξήγητης δυσφορίας στην περιοχή της κοιλιάς (φούσκωμα ή πόνο) και εντερικές διαταραχές με τη μορφή διάρροιας ή/και δυσκοιλιότητας[1]˒[2]. Φυσικά αυτά τα συμπτώματα δεν αφορούν μόνο στην πάθηση του ΣΕΕ αλλά μπορεί να προκαλούνται και από άλλες παθήσεις συγκεκριμένης αιτιολογίας όπως η Ελκώδης Κολίτιδα, η νόσος του Crohn, η κοιλιοκάκη και καρκίνοι του εντέρου ή των ωοθηκών. Για τον λόγο αυτό, προκειμένου ο γιατρός να μπορέσει να θέσει μία σίγουρη διάγνωση για ΣΕΕ, θα πρέπει να βεβαιωθεί ότι ο ασθενής δεν πάσχει από κάποια άλλη θεραπεύσιμη, οργανική πάθηση. Ευτυχώς υπάρχουν πλέον απλά τεστ (καλπροτεκτίνη κοπράνων, τρανσγλουταμινάση ιστών, παρουσία αίματος στα κόπρανα και CA  125) που παρέχουν τη δυνατότητα ανάλυσης δειγμάτων σε τοπικές κλινικές και εργαστήρια, ώστε να διεξαχθεί ένας πρώτος έλεγχος για τις πιο κοινές και σοβαρές οργανικές παθήσεις[3]. Γι’αυτό και δικαιολογούμαστε που θεωρούμε το ΣΕΕ ως διάγνωση εξ αποκλεισμού. Η κατάσταση περιπλέκεται από το γεγονός ότι τα άτομα με ΣΕΕ έχουν την τάση να εμφανίζουν και σειρά άλλων συμπτωμάτων που δεν φαίνεται να προέρχονται από το έντερο. Ο πονοκέφαλος, ο πόνος στην πλάτη, το λαχάνιασμα, ο πόνος στο στήθος, η λιποθυμική τάση, η κούραση, η συχνοουρία, η ναυτία, η δυσπεψία, η φαγούρα, ο μυϊκός πόνος, όλα αυτά είναι συμπτώματα κοινά στους πάσχοντες από ΣΕΕ. Όντως το εύρος των συμπτωμάτων, το είδος τους και οι αιτιολογικές τους συσχετίσεις είναι τέτοιας ποικιλίας, που το ΣΕΕ θα μπορούσε ενδεχομένως να θεωρηθεί σαν ασθένεια του κάθε μεμονωμένου ατόμου, με το δικό του ιδιοσυγκρασιακό αποτύπωμα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το ΣΕΕ δεν υπάρχει. Τα ανεξήγητα χρόνια εντερικά συμπτώματα προκαλούν στους ανθρώπους σημαντική δυσφορία και περιορισμούς. Και το «Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου»  είναι ένας όρος εξίσου δόκιμος με πολλούς άλλους. Στο παρελθόν, περιγραφές του ΣΕΕ εμπεριέχονταν στην περιγραφή πρωταρχικών παθήσεων όπως η υστερία, η μελαγχολία, η υποχονδρίαση, οι ασθένειες σπλήνα, η νευρασθένεια και η υπερευαισθησία. Οι γιατροί αναγνώρισαν ότι συχνά οι ανεξήγητες παθήσεις αντικατόπτριζαν τη σωματική έκφραση των διανοητικών παθήσεων, με άλλα λόγια τη «σωματοποίηση» των ψυχολογικών και συναισθηματικών συμπτωμάτων. Οι επιστημονικές ανακαλύψεις του τελευταίου αιώνα οδήγησαν σε αυξημένη εξειδίκευση και «ιατρικοποίηση» οπότε ιατρικοί όροι όπως οι παραπάνω περιήλθαν σε αχρηστία και αντικαταστάθηκαν από διαγνώσεις προσανατολισμένες προς τα όργανα. Όμως οι ασθένειες (όπως και τα τριαντάφυλλα για να θυμηθούμε και τον Σαίξπηρ) παραμένουν ίδιες ακόμη και  αν τις αποκαλούμε με διαφορετικό όνομα.

Το ευαίσθητο έντερο

Μπορούμε να αντλήσουμε κάποιο στοιχείο από τη φυσιολογία; Ίσως το πιο σταθερό φυσιολογικό εύρημα να είναι μία αύξηση στην ευαισθησία και μία ευερεθιστότητα των σπλάχνων, η οποία πιστεύεται ότι συνήθως σχετίζεται με άγχος ή με κάποια μόλυνση. Ένα ευαίσθητο έντερο, όπως και το ευαίσθητο δέρμα, θα αντιδράσει υπερβολικά σε οτιδήποτε το διεγείρει, και στην περίπτωση του εντέρου πρόκειται συνήθως για συγκεκριμένα συστατικά των τροφών και συναισθηματικά ερεθίσματα ή για να διατυπωθεί απλά «φαγητό και διάθεση». Μία πραγματική τροφική αλλεργία εμφανίζεται σπανίως στο ΣΕΕ, όμως σχεδόν όλοι όσοι πάσχουν από αυτό, έχουν δυσανεξία σε μία ποικιλία τροφών. Στον ίδιο βαθμό επίσης δεν αντιδρούν ομαλά στο άγχος. Επομένως η συναισθηματική ένταση οποιασδήποτε μορφής, από θυμό, ανησυχία, φόβο, βάσανα, ζήλια, πένθος, ενοχές μπορεί να προκαλέσει πλήρη δυσαρμονία στο έντερο. Το ίδιο θα κάνουν και τρόφιμα τα οποία προκαλούν συσπάσεις στο ορθό, όπως τα λιπαρά γεύματα, ο καφές και τα καυτερά, πικάντικα πιάτα όπως επίσης και τα τρόφιμα που διογκώνουν το έντερο, π.χ. τα φρούτα που προκαλούν αέρια, τα λαχανικά που περιέχουν σάκχαρα που υφίστανται ζυμώσεις ((FODMAPS, δηλαδή Fermentable, Oligo-, Di-, Mono-saccharides And Polyols )[4], τα οποία απορροφώνται ατελώς από το λεπτό έντερο, και πηγές λαχανικών και δημητριακών ινών. Μπορούμε λοιπόν να συμπεράνουμε ότι δεν ευθύνονται τόσο πολύ οι μεμονωμένες τροφές, όσο η ευαισθησία του εντέρου.

Τα προηγούμενα γεννούν την ερώτηση: τι κάνει το έντερο πιο ευαίσθητο; Οι πιο πιθανοί υπαίτιοι είναι το άγχος και οι λοιμώξεις. Πολλοί ασθενείς αναφέρουν ότι το ΣΕΕ τους εκδηλώθηκε σε κάποια περίοδο έντονου άγχους, μετά τον θάνατο κάποιου στενού συγγενή, τη διάλυση μιας σχέσης, ή την απώλεια δουλειάς για παράδειγμα. Πολλές φορές αυτό που πυροδοτεί τα συμπτώματα μπορεί να μοιάζει συνηθισμένο, αλλά να έχει τεράστια σημασία και νόημα για τον ασθενή. Τα αποτελέσματα από την απεικόνιση του εγκεφάλου πασχόντων επισημαίνουν αυξημένη δραστηριότητα στα συναισθηματικά κέντρα του εγκεφάλου και ενισχύουν την εκδοχή της υπαιτιότητας του άγχους. Η πρόκληση για τον θεραπευτή μπορεί να είναι ακριβώς αυτή, δηλαδή να επαναφέρει συνειδητά στο μυαλό του ασθενούς το γεγονός που προκάλεσε όλο αυτό και το νόημά του, ώστε να τα διαχειριστεί, αντί να παραμένουν μέσα του ως ανίατη εντερική πάθηση.

Αρκετές έρευνες δείχνουν ότι στο 10% των περιστατικών, το ΣΕΕ ακολουθεί μετά από μία επίθεση γαστρεντερίτιδας,  σε αυτές δε τις περιπτώσεις εκδηλώνεται με τη μορφή διάρροιας και πόνου και σχετίζεται με ήπια διείσδυση κυττάρων τα οποία βρίσκονται σε κατάσταση φλεγμονής στο επιθήλιο του ορθού. Όμως οι γαστρεντερίτιδες συνήθως απομακρύνονται χωρίς μακροπρόθεσμα προβλήματα, οπότε γιατί τα συμπτώματα να επιμένουν σε κάποιους; Μελέτη που διεξήχθη κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας έδειξε ότι οι άνθρωποι που αναπτύσσουν επίμονη εντερική δυσλειτουργία είναι πιθανότερο να εμφάνιζαν υψηλά ποσοστά άγχους και κατάθλιψης κατά την περίοδο που προσβλήθηκαν απο γαστρεντερίτιδα και να υποφέρουν γενικά από στρεσογόνες συνθήκες διαβίωσης[5]. Είναι σαν το άγχος να δημιουργεί μία αλυσίδα μεταξύ του μυαλού και του εντέρου, και τα συμπτώματα να επιστρατεύονται για να εκφράσουν αυτά ακριβώς τα εξελισσόμενα συναισθήματα.

Υπάρχει λοίμωξη;

Η πιθανότητα ύπαρξης συγκεκριμένης λοίμωξης στο ΣΕΕ ακόμη προκαλεί το ερευνητικό ενδιαφέρον, ειδικά μετά την αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για τα προβιοτικά και τα πρεβιοτικά, αλλά και τις πρόσφατες παρατηρήσεις από τη χρήση αντιβιοτικών ευρέως φάσματος με πολύ μικρή απορρόφηση[6]. Ακόμη δεν έχει απομονωθεί κάποιο συγκεκριμένο παθογόνο μικρόβιο που να ευθύνεται για το ΣΕΕ και οι αλλαγές στην εντερική μικροχλωρίδα μπορεί να αποτελούν επακόλουθο των μεταβολών στην εντερική λειτουργία κσι στη διατροφή.

Υπάρχουν ισχυρά θεωρητικά και πειραματικά στοιχεία που υποδεικνύουν ότι τα προβιοτικά και πρεβιοτικά μπορεί να αποκαταστήσουν τη σταθερότητα του εντέρου στο ΣΕΕ,  όμως οι κλινικές έρευνες με τη χρήση προβιοτικών και πρεβιοτικών δεν παρέχουν αρκετά στοιχεία για να αποδείξουν αυτόν τον ισχυρισμό⁶. Προς το παρόν αρκούμαστε στο να λέμε ότι ορισμένα προβιοτικά, ιδίως τα είδη   bifidobacterium και lactobacillus spp, ενδέχεται να βοηθήσουν ορισμένους ανθρώπους με μερικά από τα συμπτώματά τους, για κάποιο διάστημα. Πρόσφατες παρατηρήσεις του τρόπου με τον οποίο τα προβιοτικά μπορούν να επηρεάσουν τη συναισθηματική ευημερία, δείχνουν ότι πιθανότατα παράγοντας νευροδιαβιβαστικές ουσίες ανακόπτουν την σύνδεση αυτή μεταξύ σώματος και εγκεφάλου.

Κατά τα τελευταία χρόνια  οι έρευνες έχουν δείξει ότι το μικρής απορρόφησης αντιβιοτικό ευρέως φάσματος  Rifamixin   μπορεί να μειώνει τα συμπτώματα φουσκώματος, πόνου και διάρροιας⁶. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η  Rifamixin πιθανώς καταργεί την υπερανάπτυξη των βακτηρίων του ορθού τα οποία δυνητικά πραγματοποιούν ζυμώσεις υδατανθράκων στο λεπτό έντερο, όμως τα στοιχεία για την υπερανάπτυξη των πληθυσμών τους στο λεπτό έντερο βασίζονται σε πρώιμη αύξηση των επιπέδων υδρογόνου στα τεστ αναπνοής με αντιδραστήριο τη λακτουλόζη. Η αύξηση αυτή όμως μπορεί και να οφείλεται στην απότομη διαμετακόμιση των βακτηρίων αυτών προς τους βακτηριακούς πληθυσμούς του παχέος εντέρου. Κάτι τέτοιο θα αύξανε την πιθανότητα να δρα η Rifamixin καταστέλλοντας τη φυσιολογική μικροχλωρίδα του παχέος εντέρου, γεγονός που με τη σειρά του θα καθιστούσε το παχύ έντερο πιο ευάλωτο στις εισβολές παθογόνων βακτηριακών ειδών.

Η πιο συναρπαστική εξέλιξη των τελευταίων χρόνων στη βακτηριολογία του παχέος εντέρου είναι η χρήση των επιτευγμάτων της γενετικής τεχνολογίας για τον χαρακτηρισμό της οικολογίας της βιομάζας του. Υπάρχουν τρισεκατομμύρια βακτηρίων στο ανθρώπινο παχύ έντερο και είναι αδύνατον να μελετηθεί κάθε μεμονωμένο είδος. Αυτή η μεγάλη ανακάλυψη μας παρέχει τη δυνατότητα να ορίσουμε ένα ολόκληρο οικοσύστημα, δηλαδή αν παραλληλίσουμε το ανθρώπινο έντερο με το οικοσύστημα ενός δάσους, είναι σαν να μας επιτρέπει να μελετήσουμε γενικά τις ιδιότητες του ξύλου αντί να μελετάμε ένα-ένα τα μεμονωμένα δέντρα ή θάμνους ώστε να καθορίσουμε μετά τους παράγοντες που χαρακτηρίζουν αυτό το οικοσύστημα. Μέχρι στιγμής οι επιστήμονες έχουν ανακαλύψει τρία κύρια μικροβιώματα (το μικροβίωμα είναι σύνολο μικροοργανισμών της εντερικής χλωρίδας που ανήκουν στο ίδιο βακτηριακό είδος) στα υγιή άτομα και αυτά ποικίλουν ανάλογα με την εκάστοτε πολιτισμική και γεωγραφική τοποθεσία. Ποιός ξέρει; Μπορεί μέσα στα επόμενα χρόνια οι επιστήμονες να καθορίσουν συγκεκριμένα μικροβιώματα σχετικά με το ΣΕΕ και να αναπτύξουν τρόπους που θα τα επηρεάζουν. Όπως οι κηπουροί γνωρίζουν από ποιές πρώτες ύλες προκύπτει καλό λίπασμα από την κομποστοποίηση, έτσι μπορεί στο μέλλον να ανακαλύψουμε τι διαμορφώνει ένα υγιές οικοσύστημα του παχέος εντέρου.

Άλλα αίτια

Τι άλλο συμβαίνει; Ορισμένοι ασθενείς με ΣΕΕ του οποίου το κύριο σύμπτωμα είναι η δυσκοιλιότητα, εμφανίζουν επίσης υπερεκτασιμότητα αρθρώσεων ενδεικτική του συνδρόμου Ehlers-Danlos, μίας γενετικής διαταραχής των ελαστικών ιστών[7]. Μερικοί άλλοι παρουσιάζουν στοιχεία εντερικής μυοπάθειας ή νευροπάθειας. Αρχίζει επίσης να αναβιώνει η άποψη ότι η διάρροια που παρατηρείται στο ΣΕΕ είναι αποτέλεσμα της κακής απορρόφησης των χολικών οξέων. Η κοιλιοκάκη επίσης είναι συχνότερη στους πάσχοντες με ΣΕΕ από όσο πιστεύαμε παλιότερα[8]. Και σε αυτούς όμως που δεν πάσχουν από κοιλιοκάκη, φαίνεται να είναι σε μεγάλο βαθμό υπεύθυνη για τα συμπτώματα μία ευαισθησία ως προς την τοξικότητα της γλουτένης που παρουσιάζουν. Ο καρκίνος των ωοθηκών μπορεί επίσης να εκδηλώνεται με κοιλιακό πόνο και φούσκωμα. Όλα αυτά ενδυναμώνουν την πεποίηθησή μας ότι το ΣΕΕ είναι στην ουσία το αποκορύφωμα των εντερικών συμπτωμάτων που προκύπτουν από πολλά διαφορετικά αίτια. Η χρόνια κοιλιακή δυσφορία σε συνδυασμό με εντερικά προβλήματα, μπορεί με τον καιρό να αποδειχθεί ότι οφείλονται σε έναν αριθμό θεραπευόμενων αιτιών: γενετικών, συναισθηματικών, μικροβιολογικών, μολυσματικών, διαιτολογικών, ορμονικών, αλλεργικών ή ακόμη και αιτιών για τις οποίες θα πρέπει να εφευρεθεί μία νέα ορολογία, προκειμένου να εξηγηθεί λογικά αυτό το αίνιγμα.

Θεραπεία

Είμαστε λοιπόν πλησιέστερα σε κάποια αποτελεσματική θεραπεία; Εφόσον δεν έχει βρεθεί συγκεκριμένη αιτία της πάθησης, θα πρέπει να αρκεστούμε στη θεραπεία των κυρίαρχων συμπτωμάτων. Τα αντισπασμωδικά φάρμακα όπως και τα ρυθμιστικά της κινητικότητας του εντέρου (υπακτικά και αντιδιαρροϊκά) κατέχουν ακόμη σημαντική θέση στη θεραπευτική αντιμετώπιση, ενώ η εμφάνιση καινούριων προκινητικών παραγόντων όπως η προυκαλοπρίδη προσφέρουν νέες και πιο αποτελεσματικές επιλογές. Το National Institute of Clinical Excellence (NICE) της Μεγ.Βρετανίας εγκρίνει τη δοκιμαστική χρήση των προβιοτικών για έναν μήνα². Η μειωμένη πρόσληψη ζυμώσιμων φυτικών ινών και τροφίμων που περιέχουν ζυμώσιμα σάκχαρα μπορεί να μειώσει την καταπόνηση του ευαίσθητου εντέρου. Οι χαμηλές δόσεις αντικαταθλιπτικών είναι αποτελεσματικός τρόπος να βελτιωθούν τα συμπτώματα και η συνολική ευημερία. Οι συνεδρίες με οικογενειακό σύμβουλο, η ψυχοθεραπεία και η υπνοθεραπεία είναι άλλες, εναλλακτικές θεραπευτικές πρακτικές οι οποίες επίσης μπορούν να βοηθήσουν. Το ΣΕΕ περικλείει τέτοια ποικιλία υποτιθέμενων αιτιών και πιθανών λύσεων, που θα ήταν καλύτερο να θεωρηθεί εξατομικευμένη πάθηση. Για να παραφράσουμε τον  Sir William Osler, είναι πολύ πιο σημαντικό να κατανοήσουμε τον ασθενή που πάσχει από την ασθένεια, παρά την ασθένεια από την οποία πάσχει ο ασθενής.

Αυτοφροντίδα

Έχοντας όλα τα παραπάνω υπόψιν, η κυβέρνηση και οι κοινότητες των ειδικών ενθαρρύνουν την αυτοφροντίδα μέσα στην κοινωνία[9]. Το Δίκτυο ΣΕΕ, δηλαδή η εθνική οργάνωση για το ΣΕΕ, έχει αναπτύξει ένα νέο πρόγραμμα αυτοφροντίδας, με βάση τον ιστότοπό του[10]. Αυτή η παροχή που παραχωρήθηκε στα μέλη του Δικτύου ΣΕΕ και στους επαγγελματίες συναφών ειδικοτήτων τον Μάρτιο του 2012, προσφέρει μία κατανοητή επισκόπηση της φύσης και των αιτιών του ΣΕΕ και προτείνει σειρά λύσεων (διαιτολογικών, τρόπου ζωής, ιατρικών και άλλων θεραπειών) τις οποίες μπορούν να υιοθετήσουν οι ασθενείς σε συνεργασία με τους επαγγελματίες υγείας που τους παρακολουθούν, ώστε να βρουν τον καλυτερο τρόπο διαχείρισης της πάθησής τους. Το πρόγραμμα αυτοφροντίδας έχει ενσωματώσει τον Ανιχνευτή Συμπτωμάτων ΣΕΕ, με τη βοήθεια του οποίου οι ασθενείς μπορούν να σχεδιάσουν την τροχιά της πάθησής τους και να ταυτοποιήσουν τους παράγοντες που οξύνουν ή βοηθούν.

Διάσημη μονογραφή του Nick,  ‘Sick and Tired; healing the illnesses doctors cannot cure’, δημοσιεύτηκε από την Phoenix το 2006.

 

[1] Spiller R, Aziz Q, Creed F, Emmanuel A, Houghton L, Hungin P, et al. Guidelines on the irritable bowel syndrome: mechanisms and practical management. Gut 2007;56(12): 1770-98. Excellence, London; 2008.

[2] NICE. Irritable bowel syndrome in adults: Diagnosis and management of irritable bowel syndrome in primary care. London: National Collaborating Centre for Nursing and Supportive Care; National Institute of Clinical

[3] Otten, CMT Kok L Witten BJM et al. Diagnostic performance of rapid tests for faecal calprotectin and lactoferrin and their ability to discriminate inflammatory from irritable bowel syndrome. Clin. Chem. Lab. Med 2008, 46. 1275-1280

[4] H. M. Staudacher,K. Whelan, P. M. Irving, M. C. E. Lomer. Comparison of symptom response following advice for a diet low in fermentable carbohydrates (FODMAPs) versus standard dietary advice in patients with irritable bowel syndrome. J Hum Nutr Diet, 2011 24:487–495

[5] . Gwee, K A, Graham J.C. McKendrick, M.W. et al. The role of psychological and biological factors in post infective gut dysfunction. Gut 44. 400-406.

[6] Quigley EM. Therapies aimed at the gut microbiota and inflammation: antibiotics, prebiotics, probiotics, synbiotics, anti-inflammatory therapies. Gastroenterol Clin North Am. 2011;40(1):207-22

[7] Levy HP, Mayoral W, Collier K, Tio TL, Fracomano CA. Gastroesophageal reflux and irritable bowel syndrome in classical and hypermobile Ehlers Danlos syndrome (EDS). Am J Hum Genet. 1999;65:A69.

[8] Ford AC, Chey WD, Talley NJ, Malhotra A, Spiegel BM, Moayyedi P. Yield of diagnostic tests for coeliac disease in individuals with symptoms suggestive of irritable bowel syndrome: systematic review and meta-analysis. Arch Intern Med. 2009 Apr 13;169(7):651-8

[9] Robinson A, Lee V, Kennedy A, et al. A randomised controlled trial of self-help interventions in patients with a primary care diagnosis of irritable bowel syndrome. Gut 2006;55(5):643-8

[10] Coulson NS. Receiving social support online: an analysis of a computer-mediated support group for individuals living with irritable bowel syndrome. Cyberpsychol Behav 2005;8(6):580-4

Το ευαίσθητο έντερο

Μπορούμε να αντλήσουμε κάποιο στοιχείο από τη φυσιολογία; Ίσως το πιο σταθερό φυσιολογικό εύρημα να είναι μία αύξηση στην ευαισθησία και μία ευερεθιστότητα των σπλάχνων, η οποία πιστεύεται ότι συνήθως σχετίζεται με άγχος ή με κάποια μόλυνση. Ένα ευαίσθητο έντερο, όπως και το ευαίσθητο δέρμα, θα αντιδράσει υπερβολικά σε οτιδήποτε το διεγείρει, και στην περίπτωση του εντέρου πρόκειται συνήθως για συγκεκριμένα συστατικά των τροφών και συναισθηματικά ερεθίσματα ή για να διατυπωθεί απλά «φαγητό και διάθεση». Μία πραγματική τροφική αλλεργία εμφανίζεται σπανίως στο ΣΕΕ, όμως σχεδόν όλοι όσοι πάσχουν από αυτό, έχουν δυσανεξία σε μία ποικιλία τροφών. Στον ίδιο βαθμό επίσης δεν αντιδρούν ομαλά στο άγχος. Επομένως η συναισθηματική ένταση οποιασδήποτε μορφής, από θυμό, ανησυχία, φόβο, βάσανα, ζήλια, πένθος, ενοχές μπορεί να προκαλέσει πλήρη δυσαρμονία στο έντερο. Το ίδιο θα κάνουν και τρόφιμα τα οποία προκαλούν συσπάσεις στο ορθό, όπως τα λιπαρά γεύματα, ο καφές και τα καυτερά, πικάντικα πιάτα όπως επίσης και τα τρόφιμα που διογκώνουν το έντερο, π.χ. τα φρούτα που προκαλούν αέρια, τα λαχανικά που περιέχουν σάκχαρα που υφίστανται ζυμώσεις ((FODMAPS, δηλαδή Fermentable, Oligo-, Di-, Mono-saccharides And Polyols )[1], τα οποία απορροφώνται ατελώς από το λεπτό έντερο, και πηγές λαχανικών και δημητριακών ινών. Μπορούμε λοιπόν να συμπεράνουμε ότι δεν ευθύνονται τόσο πολύ οι μεμονωμένες τροφές, όσο η ευαισθησία του εντέρου.

Τα προηγούμενα γεννούν την ερώτηση: τι κάνει το έντερο πιο ευαίσθητο; Οι πιο πιθανοί υπαίτιοι είναι το άγχος και οι λοιμώξεις. Πολλοί ασθενείς αναφέρουν ότι το ΣΕΕ τους εκδηλώθηκε σε κάποια περίοδο έντονου άγχους, μετά τον θάνατο κάποιου στενού συγγενή, τη διάλυση μιας σχέσης, ή την απώλεια δουλειάς για παράδειγμα. Πολλές φορές αυτό που πυροδοτεί τα συμπτώματα μπορεί να μοιάζει συνηθισμένο, αλλά να έχει τεράστια σημασία και νόημα για τον ασθενή. Τα αποτελέσματα από την απεικόνιση του εγκεφάλου πασχόντων επισημαίνουν αυξημένη δραστηριότητα στα συναισθηματικά κέντρα του εγκεφάλου και ενισχύουν την εκδοχή της υπαιτιότητας του άγχους. Η πρόκληση για τον θεραπευτή μπορεί να είναι ακριβώς αυτή, δηλαδή να επαναφέρει συνειδητά στο μυαλό του ασθενούς το γεγονός που προκάλεσε όλο αυτό και το νόημά του, ώστε να τα διαχειριστεί, αντί να παραμένουν μέσα του ως ανίατη εντερική πάθηση.

Αρκετές έρευνες δείχνουν ότι στο 10% των περιστατικών, το ΣΕΕ ακολουθεί μετά από μία επίθεση γαστρεντερίτιδας,  σε αυτές δε τις περιπτώσεις εκδηλώνεται με τη μορφή διάρροιας και πόνου και σχετίζεται με ήπια διείσδυση κυττάρων τα οποία βρίσκονται σε κατάσταση φλεγμονής στο επιθήλιο του ορθού. Όμως οι γαστρεντερίτιδες συνήθως απομακρύνονται χωρίς μακροπρόθεσμα προβλήματα, οπότε γιατί τα συμπτώματα να επιμένουν σε κάποιους; Μελέτη που διεξήχθη κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας έδειξε ότι οι άνθρωποι που αναπτύσσουν επίμονη εντερική δυσλειτουργία είναι πιθανότερο να εμφάνιζαν υψηλά ποσοστά άγχους και κατάθλιψης κατά την περίοδο που προσβλήθηκαν απο γαστρεντερίτιδα και να υποφέρουν γενικά από στρεσογόνες συνθήκες διαβίωσης[2]. Είναι σαν το άγχος να δημιουργεί μία αλυσίδα μεταξύ του μυαλού και του εντέρου, και τα συμπτώματα να επιστρατεύονται για να εκφράσουν αυτά ακριβώς τα εξελισσόμενα συναισθήματα.

[1] H. M. Staudacher,K. Whelan, P. M. Irving, M. C. E. Lomer. Comparison of symptom response following advice for a diet low in fermentable carbohydrates (FODMAPs) versus standard dietary advice in patients with irritable bowel syndrome. J Hum Nutr Diet, 2011 24:487–495

[2] . Gwee, K A, Graham J.C. McKendrick, M.W. et al. The role of psychological and biological factors in post infective gut dysfunction. Gut 44. 400-406.

Υπάρχει λοίμωξη;

Η πιθανότητα ύπαρξης συγκεκριμένης λοίμωξης στο ΣΕΕ ακόμη προκαλεί το ερευνητικό ενδιαφέρον, ειδικά μετά την αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για τα προβιοτικά και τα πρεβιοτικά, αλλά και τις πρόσφατες παρατηρήσεις από τη χρήση αντιβιοτικών ευρέως φάσματος με πολύ μικρή απορρόφηση[1]. Ακόμη δεν έχει απομονωθεί κάποιο συγκεκριμένο παθογόνο μικρόβιο που να ευθύνεται για το ΣΕΕ και οι αλλαγές στην εντερική μικροχλωρίδα μπορεί να αποτελούν επακόλουθο των μεταβολών στην εντερική λειτουργία κσι στη διατροφή.

Υπάρχουν ισχυρά θεωρητικά και πειραματικά στοιχεία που υποδεικνύουν ότι τα προβιοτικά και πρεβιοτικά μπορεί να αποκαταστήσουν τη σταθερότητα του εντέρου στο ΣΕΕ,  όμως οι κλινικές έρευνες με τη χρήση προβιοτικών και πρεβιοτικών δεν παρέχουν αρκετά στοιχεία για να αποδείξουν αυτόν τον ισχυρισμό⁶. Προς το παρόν αρκούμαστε στο να λέμε ότι ορισμένα προβιοτικά, ιδίως τα είδη   bifidobacterium και lactobacillus spp, ενδέχεται να βοηθήσουν ορισμένους ανθρώπους με μερικά από τα συμπτώματά τους, για κάποιο διάστημα. Πρόσφατες παρατηρήσεις του τρόπου με τον οποίο τα προβιοτικά μπορούν να επηρεάσουν τη συναισθηματική ευημερία, δείχνουν ότι πιθανότατα παράγοντας νευροδιαβιβαστικές ουσίες ανακόπτουν την σύνδεση αυτή μεταξύ σώματος και εγκεφάλου.

Κατά τα τελευταία χρόνια  οι έρευνες έχουν δείξει ότι το μικρής απορρόφησης αντιβιοτικό ευρέως φάσματος  Rifamixin   μπορεί να μειώνει τα συμπτώματα φουσκώματος, πόνου και διάρροιας⁶. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η  Rifamixin πιθανώς καταργεί την υπερανάπτυξη των βακτηρίων του ορθού τα οποία δυνητικά πραγματοποιούν ζυμώσεις υδατανθράκων στο λεπτό έντερο, όμως τα στοιχεία για την υπερανάπτυξη των πληθυσμών τους στο λεπτό έντερο βασίζονται σε πρώιμη αύξηση των επιπέδων υδρογόνου στα τεστ αναπνοής με αντιδραστήριο τη λακτουλόζη. Η αύξηση αυτή όμως μπορεί και να οφείλεται στην απότομη διαμετακόμιση των βακτηρίων αυτών προς τους βακτηριακούς πληθυσμούς του παχέος εντέρου. Κάτι τέτοιο θα αύξανε την πιθανότητα να δρα η Rifamixin καταστέλλοντας τη φυσιολογική μικροχλωρίδα του παχέος εντέρου, γεγονός που με τη σειρά του θα καθιστούσε το παχύ έντερο πιο ευάλωτο στις εισβολές παθογόνων βακτηριακών ειδών.

Η πιο συναρπαστική εξέλιξη των τελευταίων χρόνων στη βακτηριολογία του παχέος εντέρου είναι η χρήση των επιτευγμάτων της γενετικής τεχνολογίας για τον χαρακτηρισμό της οικολογίας της βιομάζας του. Υπάρχουν τρισεκατομμύρια βακτηρίων στο ανθρώπινο παχύ έντερο και είναι αδύνατον να μελετηθεί κάθε μεμονωμένο είδος. Αυτή η μεγάλη ανακάλυψη μας παρέχει τη δυνατότητα να ορίσουμε ένα ολόκληρο οικοσύστημα, δηλαδή αν παραλληλίσουμε το ανθρώπινο έντερο με το οικοσύστημα ενός δάσους, είναι σαν να μας επιτρέπει να μελετήσουμε γενικά τις ιδιότητες του ξύλου αντί να μελετάμε ένα-ένα τα μεμονωμένα δέντρα ή θάμνους ώστε να καθορίσουμε μετά τους παράγοντες που χαρακτηρίζουν αυτό το οικοσύστημα. Μέχρι στιγμής οι επιστήμονες έχουν ανακαλύψει τρία κύρια μικροβιώματα (το μικροβίωμα είναι σύνολο μικροοργανισμών της εντερικής χλωρίδας που ανήκουν στο ίδιο βακτηριακό είδος) στα υγιή άτομα και αυτά ποικίλουν ανάλογα με την εκάστοτε πολιτισμική και γεωγραφική τοποθεσία. Ποιός ξέρει; Μπορεί μέσα στα επόμενα χρόνια οι επιστήμονες να καθορίσουν συγκεκριμένα μικροβιώματα σχετικά με το ΣΕΕ και να αναπτύξουν τρόπους που θα τα επηρεάζουν. Όπως οι κηπουροί γνωρίζουν από ποιές πρώτες ύλες προκύπτει καλό λίπασμα από την κομποστοποίηση, έτσι μπορεί στο μέλλον να ανακαλύψουμε τι διαμορφώνει ένα υγιές οικοσύστημα του παχέος εντέρου.

[1] Quigley EM. Therapies aimed at the gut microbiota and inflammation: antibiotics, prebiotics, probiotics, synbiotics, anti-inflammatory therapies. Gastroenterol Clin North Am. 2011;40(1):207-22